Trong bối cảnh “cơn bão” thuế quan của Hoa Kỳ, thép Việt Nam đã được loại trừ vì đã chịu mức thuế 25% từ năm 2018. Tuy nhiên, lạc quan thái quá là điều không nên, vì các quốc gia khác đối mặt với rào cản khi thâm nhập thị trường Mỹ có thể chuyển hướng thép giá rẻ sang châu Á và Việt Nam, tạo áp lực đáng kể lên ngành thép trong nước.

Sản xuất thép tại Nhà máy cán thép Thái Nguyên

Ngày 2 tháng 4, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ký sắc lệnh hành pháp áp thuế đối ứng lên hơn 180 nền kinh tế (trong đó Việt Nam chịu mức thuế 46%). Tuy nhiên, thép Việt Nam được miễn trừ vì đã chịu mức thuế 25% từ năm 2018 theo Điều 232 của Đạo luật Mở rộng Thương mại Mỹ.

Chính quyền Trump cũng nhằm mục đích duy trì sự ổn định chính sách thuế đối với các kim loại chiến lược, vốn là nguyên liệu đầu vào thiết yếu cho các ngành công nghiệp trọng điểm của Mỹ như ô tô, xây dựng và sản xuất thiết bị, để tránh “đánh thuế hai lần” có thể làm tăng chi phí cho người tiêu dùng Mỹ. Điều này tạo ra một kịch bản đa chiều với cả cơ hội và thách thức cho ngành thép Việt Nam.

Theo số liệu thống kê của Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), năm 2024, Việt Nam xuất khẩu gần 13 triệu tấn thép, trị giá 9,08 tỷ USD. Mỹ là thị trường lớn thứ ba, chiếm 14% tổng kim ngạch xuất khẩu, sau ASEAN và EU.

Hiện tại, Mỹ vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu khoảng 12-15% nhu cầu thép (khoảng 20-25 triệu tấn mỗi năm), vì vậy tác động từ thuế quan có thể không nhất thiết gây bất lợi cho ngành thép Việt Nam nếu khai thác tiềm năng thị trường này một cách khôn ngoan.

Trước đây, các nước như Canada, Mexico và Brazil được hưởng ưu đãi thuế quan từ Mỹ đối với thép. Giờ đây, họ phải chịu mức thuế 25% như nhau. Điều này tạo ra sân chơi bình đẳng và cho phép thép Việt Nam duy trì khả năng cạnh tranh về giá tại thị trường Mỹ, nơi tạo ra doanh thu hàng tỷ đô la Mỹ mỗi năm.

Ngoài ra, vì Mỹ không phải là thị trường xuất khẩu chính của Việt Nam, các doanh nghiệp thép Việt Nam có thể chuyển hướng tập trung vào thị trường nội địa, đang phục hồi nhờ những tín hiệu tích cực từ đầu tư công và bất động sản. Họ cũng có thể hướng đến thị trường ASEAN, nơi mang lại lợi thế thông qua các Hiệp định Thương mại Tự do (FTA).

Tuy nhiên, cần thận trọng. Khi các quốc gia khác mất quyền tiếp cận thị trường Mỹ, họ có thể chuyển hướng thép giá rẻ sang châu Á và Việt Nam, làm tăng áp lực cạnh tranh lên ngành thép trong nước, vốn đang phải đối mặt với tình trạng dư cung.

Ngoài ra, nguy cơ thép Việt Nam bị cáo buộc “che giấu nguồn gốc” – tức là thép từ các nước khác được ngụy trang thành thép Việt Nam để trốn thuế chống trợ cấp cao của Mỹ – cũng đang hiện hữu.

Ngày 4 tháng 4, Bộ Thương mại Mỹ (DOC) công bố kết quả sơ bộ điều tra chống bán phá giá đối với thép mạ nhập khẩu, trong đó thép Việt Nam phải chịu thuế lên tới 88,12%.

Mặc dù chưa có phán quyết cuối cùng, nhưng nếu Việt Nam không chứng minh được với DOC trước ngày 18 tháng 8 rằng thép của mình không gây hại cho ngành thép Mỹ, Ủy ban Thương mại Quốc tế Mỹ (ITC) có thể chính thức áp thuế bổ sung vào tháng 10 năm 2025, với lý do bán phá giá và trợ cấp bất hợp pháp.

Lịch sử cho thấy, trong giai đoạn 2018-2019, Mỹ đã áp thuế chống bán phá giá và thuế đối kháng lên tới hơn 400% đối với một số sản phẩm thép của Việt Nam.

Do đó, cần có các biện pháp đối phó kịp thời và hiệu quả. Ngành thép phải đẩy nhanh đầu tư nâng cấp công nghệ, giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Điều quan trọng là ngành công nghiệp cần xem xét lại chiến lược xuất khẩu, tuân thủ nghiêm ngặt các yêu cầu về tính minh bạch trong chuỗi cung ứng và tuân theo các quy định về khai báo xuất xứ. Bất kỳ cáo buộc nào liên quan đến “che giấu xuất xứ”, vốn đang bị Mỹ giám sát chặt chẽ, đều có thể dẫn đến các lệnh trừng phạt mới và làm suy yếu khả năng cạnh tranh của toàn ngành.

Đồng thời, ngành công nghiệp nên tiếp tục đa dạng hóa thị trường và tận dụng các hiệp định thương mại tự do để mở rộng xuất khẩu. Chính phủ nên tiếp tục tăng cường đối thoại ngoại giao với Mỹ để giảm thiểu các chính sách bất lợi và thực hiện các giải pháp hiệu quả nhằm duy trì tiếp cận thị trường Mỹ. Hỗ trợ doanh nghiệp trong việc ứng phó với các cuộc điều tra bảo vệ thương mại cũng rất quan trọng, cùng với việc bảo vệ thị trường trong nước khỏi thép nhập khẩu giá rẻ.

Đây là thời điểm then chốt để chính phủ và doanh nghiệp chung tay đảm bảo tương lai bền vững của một ngành công nghiệp trọng điểm.

Theo số liệu thống kê của Hiệp hội Thép Việt Nam (VSA), năm 2024, Việt Nam xuất khẩu gần 13 triệu tấn thép, trị giá 9,08 tỷ USD. Mỹ là thị trường lớn thứ ba, chiếm 14% tổng kim ngạch xuất khẩu, sau ASEAN và EU.

Source: NDO (ven.congthuong.vn)